Poprawna interpunkcja w praktyce, czyli kiedy stawiamy przecinek

Często zastanawiamy się czy w danym miejscu powinien być przecinek, czy nie. Zadajemy sobie pytanie: „kiedy stawiamy przecinek” i nie zawsze znamy odpowiedź. Niektóre sytuacje interpunkcyjne wcale nie są proste a w jednym zdaniu możemy mieć kilka zasad interpunkcyjnych do rozstrzygnięcia. Dlatego dziś podpowiadamy kiedy stawiamy przecinek, a kiedy nie w zdaniu pojedynczym.

Kiedy stawiamy przecinek w zdaniu?

Kiedy stawiamy przecinek zdaniu musimy pamiętać o tym, że może on występować pojedynczo lub podwójnie, w obu tych przypadkach jego zadanie jest nieco inne, choć sprowadza się do głównej funkcji: wydzielania członu wypowiedzenia. Jest przecinek najczęściej używanym znakiem w polskiej interpunkcji, jednak wydzielającym najsłabiej.

Pojedynczo użyty przecinek oddziela od siebie części składowe dłuższego wypowiedzenia. Kiedy stawiamy przecinek to robimy to:

  1. oddzielając bezspójnikowo połączone jednorodne człony podmiotu lub dopełnienia tzw. podmiot szeregowy oraz wyliczenia (np. Opowiedział o tym Marcie, Oli, Agnieszce.);
  2. oddzielając bezspójnikowo połączone przydawki równorzędne (np. Chciał napisać dobrą, porywającą, psychologiczną powieść.);
  3. oddzielając przydawkę od określanego przez nią rzeczownika i będącą jego wyjaśnieniem, dookreśleniem wyznaczonej już treści (np. Zawsze chciał mieszkać w stolicy kraju, Warszawie.*);
  4. oddzielając przydawkę w postaci równoważnika zdania występującą przed określanym przez nią rzeczownikiem i będącą jego wyjaśnieniem lub dookreśleniem (np. Wybrany w jawnych wyborach prezydentem, Jan Kowalski objął od razu swoją funkcję.);
  5. oddzielając dwa okoliczniki jednorodne w zdaniu pojedynczym i jeśli drugi okolicznik jest bliższym określeniem pierwszego okolicznika (np. Wóz stał zawsze na podwórzu, przy samej stodole.*);
  6. oddzielając dwa okoliczniki jednorodne użyte w celu wyliczenia (np. Pracował w instytucie, w bibliotece, w domu.*);
  7. oddzielając człony ze spójnikami powtórzonymi (np. Zwiedzili i zamek, i kaplicę.);
  8. oddzielając człony zdania pojedynczego połączone spójnikiem (np. Była już zdrowa, ale wciąż zmęczona.);
  9. oddzielając człony powtarzane (np. Zrobili przy tym wiele, wiele hałasu.);
  10. oddzielając powtórzone wykrzyknienia – w zależności jednak od intonacji (np. Ho, ho! Co za piękny widok!*).

Podwójnie kiedy stawiamy przecinek w zdaniu pojedynczym to:

  1. wydzielając pojedynczy okolicznik z określającymi go wyrazami, jeżeli jest on wtrącony między inne człony zdania (np. Wszyscy uczestnicy, niezależnie od wyników w konkurencji, przeszli do następnego etapu.);
  2. wydzielając człon porównawczy będący zwrotem wtrąconym (np. Dziś, podobnie jak wczoraj, przyszedł z pracy bardzo późno.*);
  3. wydzielając wyrazy i wyrażenia typu: bez wątpienia, bynajmniej, doprawdy, istotnie, na odwrót, naturalnie, niewątpliwie, niezawodnie, oczywiście, odwrotnie, owszem, przeciwnie, rzeczywiście, rzecz jasna, zapewne będące członami wtrąconymi (np. Wszyscy uczniowie, istotnie, nie mieli przy sobie telefonów.);
  4. wydzielając krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych jak: sądzę, przypuszczam, wiadomo, rzekłbyś, zdaje się, być może, jak widać (np. Wyglądała, przypuszczam, znakomicie.);
  5. wydzielając zwroty typu: słowem, ściśle, ściślej, ściśle mówiąc, innymi słowy, krótko, inaczej (np. Uczniowie i nauczyciele, słowem, wszyscy obecni w szkole prędko z niej wybiegli.).

 

Kiedy stawiamy przecinek, a kiedy nie?

Skoro już wiemy kiedy stawiamy przecinek warto by teraz dowiedzieć się kiedy stawiamy przecinek, a kiedy. Nie stawiamy przecinka w zdaniu pojedynczym:

  1. przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy jak, jakby, niby, niż, niby to (np. Był blady jak ściana.*);
  2. jeżeli okoliczniki grupowe – jednorodne lub niejednorodne – określają wspólnie tę samą okoliczność i nie są użyte w celu wyliczenia i jeśli okolicznik drugi nie jest bliższym określeniem pierwszego (np. Spotkał go na ulicy bardzo późnym wieczorem.*);
  3. jeżeli w zdaniu występuje jeden okolicznik (np. Po ukończeniu studiów podjęła staż.);
  4. jeżeli przydawka będąca dookreśleniem lub wyjaśnieniem rzeczownika występuje przed nim (np. Zapatrzeni w mamę niesforni chłopcy czekali na karę.);
  5. między dwoma przydawkami nierównorzędnymi (np. Pierwszy powojenny film polski dotyczył kwestii okupacyjnych.*);
  6. między przydawkami wyznaczającymi zakres określanego rzeczownika (np. Książki dotyczące zagadnień historycznych są na trzeciej półce od góry.*).

Mamy nadzieję, że teraz już wiecie, kiedy stawiamy przecinek w zdaniu pojedynczym i kiedy stawiamy przecinek, a kiedy nie. Pamiętajcie również, że interpunkcja ma nie tylko funkcję składniową i intonacyjną, ale też ekspresyjną, a jej zadaniem jest ułatwienie odbioru czytanego tekstu. I najważniejsze: praktyka czyni mistrza.

 

Przykłady oznaczone „*” pochodzą z: Słownik ortograficzny języka polskiego, red. M. Szymczak,  Warszawa 1976.